gorne001.jpg (9993 bytes)
Ząb sieczny górny przyśrodkowy (dens incisivus medialis)
uwagi ogólne:
  • korona w kształcie łopatowatym
  • powierzchnia żująca zredukowana do brzegu siecznego
  • powierzchnia styczna w kształcie trójkąta
  • najwiekszy ząb w grupie zębów siecznych
rozważania czynnościowe:
  • dla ochrony przyzebia brzeznego na powierzchni wargowej wypukłość pionowa (największa przy szyjce zęba) oraz na powierzchni podniebiennej wykształcony guzek zęba (tuberculum)
  • dłutowaty kształt zebów siecznych dobrze nadaje się do rozcinania pokarmów
powierzchnia przedsionkowa:
  • kształt podstawowy: prostokątny, zwężający się w kierunku szyjki zeba
  • cech wypukłości korony: wypukłość pozioma wieksza od strony dośrodkowej niż odśrodkowej, a wypukłość pionowa zwieksza się w kierunku szyjki
  • cecha kąta: brzeg sieczny z krawędzią styczną dośrodkową tworzy kat ostry, a z odśrodkową zaokrąglony
powierzchnia podniebienna:
  • powierzchnia podniebienna przypomina powierzchnię przedsionkową, ale jest mniejsza i węższa, odpowiednio do kształtu łuku zębowego
  • ograniczenie powierzchni stanowią listwy brzeżne, które przechodzą w guzek zęba
  • kształt powierzchni przypomina łopatę, a listwa środkowa może być bardzo róznorodnie uformowana
powierzchnia styczna:
  • powierzchnia styczna jest trójkątna, przy czym wierzchołek trójkąta wskazuje brzeg sieczny
  • linia szyjki przebiega łukowato, z wypukłością skierowaną do brzegu siecznego
  • po stronie wargowej najwieksza wypukłość przyszyjkowo
  • podniebiennie guzek językowy
  • cały kształt przypomina dłuto
krawędź sieczne:
  • powierzchnia wargowa widocznie wieksza od podniebiennej
  • krawędź sieczna przebiega zgodnie z cechą wypukłości korony
Ząb sieczny górny boczny (dens incisivus lateralis)
uwagi ogólne:
  • kształt taki sam, jak zeba siecznego przyśrodkowego, ale ząb mniejszy
rozważania czynnościowe:
  • należy do zębów ulegających redukcji w uzebieniu człowieka
  • wiele róznych odchyleń w kształcie i wielkości lub w ogóle brak zęba
  • kształtem podobny do zębów mlecznych lub stozkowatych, soplowatych czy w kształcie sztyftu
powierzchnia przedsionkowa:
  • kształt podstawowy taki sam jak zeba siecznego przyśrodkowego, ale ząb mniejszy, bardziej wysmukły, o bardziej zaznaczonych wypukłościach
  • korzeń słabo wykształcony
  • rzadko wystepują bruzdy
powierzchnia podniebienna:
  • podobna do odpowiedniej powierzchni zęba siecznego przyśrodkowego
  • listwy brzeżne są jednak bardziej zaznaczone
  • powierzchnia wklęsła, podchodząca w stosunku do guzka
  • pod guzkiem znajduje się otwór ślepy (foramen cecum)
powierzchnia styczna:
  • poniżej punktu kontaktu silnie zbieżna w kierunku szyjki
  • linia szyjki taka sama jak w siekaczu przyśrodkowym
krawędź sieczna:
  • powierzchnia wargowa wyraźnie wypukła, podobnie jak kła
  • brzeg sieczny wyraźnie zaokrąglony
Kieł górny, ząb psi, ząb oczny, ząb jednoguzkowy (dens caninus, dens angularis, dens cuspidatus)
uwagi ogólne:
  • ząb do przytrzymywania i rozrywania pokarmu
  • nazwa ząb psi pochodzi od tego, iż kształt jego podobny jest do zeba u psów, który   służy do rozrywania pokarmów
  • ząb oczny, ponieważ procesy zapalne korzenia wywołują objawy ze strony oka
  • ma długi, silny korzeń, mocno zakotwiczony w kości szczęki
  • doskonale nadaje się jako ząb filarowy do protez częściowych
rozważania czynnościowe:
  • stanowi punkt załamania pod kątem szeregu zębowego
  • jest zębem przejściowym pomiędzy zębami siecznymi a zebami z powierzchnia żującą
  • przy wszystkich ruchach czynnościowych powoduje rozdzielenie szeregu zębów bocznych górnych i dolnych, jest to tzw. prowadzenie kłowe
powierzchnia przedsionkowa:
  • brzeg sieczny ma kształt daszkowaty, przy czym ramię mezjalne jest krótsze i przebiega bardziej poziomo, ramię dystalne jest bardziej strome i dłuższe
  • dobrze wykształcona listwa środkowa dzieli powierzchnię wargową na dwie części: dośrodkową (węższą) i odśrodkową (szerszą)
  • cecha wypukłoci korony silnie zaznaczona
  • wystepują bruzdy sieczne
  • brzeg szyjki łukowaty, wypukły
  • bruzdy przyszyjkowe dobrze zaznaczone
powierzchnia podniebienna:
  • mniejsza od wargowej i wyraźnie trójkątna
  • wydatny guzek zeba i listwy brzeżne
powierzchnia styczna:
  • kształt podstawywy trójkątny
  • krawędź dośrodkowa leży niżej niż brzeg sieczny
  • mozna rozpoznać bruzdy przyszyjkowe
  • linia szyjki wygieta w kierunku brzegu siecznego
  • wyraźna wypukłość pionowa powierzchni wargowej
  • wydatny guzek zeba (stąd masywny wygląd)
krawędź sieczna:
  • wyraźnie zaznaczona cech wypukłości korony
  • widoczna wuraźna listwa środkowa po stronie wargowej
Ząb przedtrzonowy pierwszy górny, ząb dwuguzkowy (dens praemolaris, dens bicuspidatus)
uwagi ogólne:
  • pierwszy ząb z powierzchnia żująca, powstała w wyniku znacznego rozwoju guzka językowego
  • wykazuje odwrotną cechę wypukłości korony
  • najczęściej korzeń ma dwa wierzchołki
rozważania czynnościowe:
  • w miejscu brzegu siecznego dwuguzkowa powierzchnia żująca do zgrubnego rozdrabniania pokarmów
  • ząb odruchowo służy do przytrzymywnia pokarmów twardych, a razem z kłem do odgryzania pokarmów włóknistych
  • funkcjonalnie uwarunkowany rozwój dwóch korzeni u podstawy dwóch guzków
powierzchnia przedsionkowa:
  • cech wypukłości i cecha keta najczęściej odwrotna
  • linia szyjki ma kształt łukowaty
  • wystepują bruzdy przyszyjkowe
powierzchnia podniebienna:
  • mniejsza od przedsionkowej (policzkowej)
  • listwa środkowa zwrócona w kierunku mezjalnym
  • linia szyjki bardziej wygięta niż po stronie policzkowej
powierzchnia styczna:
  • kształt prostokatny
  • wypukłość policzkowa bardziej zaznaczona niż wypukłość podniebienna
  • linia szyjki wygięta w kierunku powierzchni żującej
  • guzek policzkowy większy, wyższy, o ostrzejszych krawędziach niż guzek podniebienny (guzek podniebienny zaokrąglony)
powierzchnia żująca:
  • owalny zarys powierzchni żującej
  • odwrotna cecha wypukłości korony
  • dwa guzki oddzielone bruzdą centralną
  • bruzda centralna rozgałęzia się przed listwami brzeżnymi (bruzdy wyglądają jak litera H)
  • bruzda centralna przesunięta ku podniebieniu
Ząb przedtrzonowy drugi górny, ząb dwuguzkowy (dens praemolaris lateralis, dens bicuspidatus)
uwagi ogólne:
  • ogónie mniejszy i mniej charakterystyczny niż ząb czwarty
  • guzki jednakowej wielkości i wysokości
  • tylko jeden korzeń
rozważania czynnościowe:
  • ząb ulegający redukcji 9podobnie jak ząb drugi)
  • znajduje się między dwoma znacznie obciążonymi czynnościowo zebami (czwartym i szóstym)
  • służy tylko do zgrubnego rozdrabniania pokarmów
powierzchnia przedsionkowa:
  • podobna do zęba czwartego, ale mniejsza (bez wydatnej cechy kąta i wypukłości korony)
  • dystalny brzeg szkliwa leży głebiej niż brzeg mezjalny
  • dwie części powierzchni jednakowej wielkości
powierzchnia podniebienna:
  • ząb podobny do zeba czwartego, ale mniejszy
  • listwa środkowa leży centralnie
  • linia szyjki bardziej łukowata
powierzchnia styczna:
  • guzki jednakowej wysokości i wielkości
  • bruzda centralna silnie zaznaczona i głeboka tworzy prawie szczelinę (podatność na pruchnicą)
  • prawidłowa cecha wypukłości korony
powierzchnia żująca:
  • podstawowy kształt taki sam jak w zębie czwartym
  • bruzda centralna połozona pośrodku
  • ewentualnie po stronie podniebiennej guzek dodatkowy (tzw. molaryzacja, czyli upodabnianie się do zebów trzonowych)
  • guzek podniebienny bardziej zaokrąglony
Ząb trzonowy pierwszy górny, ząb wieloguzkowy (dens molaris, dens multicuspidatus)
uwagi ogólne:
  • korona wieloguzkowa i trzy korzenie (dwa policzkowe i jeden podniebienny)
  • obszerne przyzębie wokół korzeni powoduje zdolność zęba do przyjmowania ogromnych nacisków związanych z żuciem
  • największy zą w uzebieniu, z największą powierzchnią żującą
rozważania czynnościowe:
  • pierwszy wyrzynający się ząb uzębienia stałego i najczęściej także jako pierwszy utracony
  • przy wymianie uzebienia ustala wysokość zwarcia i zapewnia kolejnym wyrzynającym się zebom odpowiednią orientację
  • przejmuje najwiekszą czynności żucia, przede wszystkim w czasie wymiany uzebienia
  • służy do całkowitego zmiażdżenia i zmielenia pokarmu
  • guzki policzkowe odcinają pokarm, a guzki podniebienne ustalają wysokość zwarcia - tzw. guzki podporowe
powierzchnia przedsionkowa:
  • powierzchnia policzkowa ma silnie zaznaczoną bruzdę podłuzną, która dzieli ją na dwie części podobne do zębów przedtrzonowych
  • szczyt guzka dośrodkowego jest wyższy niż odśrodkowego
  • wyraźnie wykształcone listwy środkowe dzielą część dośrodkową i odśrodkową powierzchni policzkowej na dwie mniejsze części
  • część dośrodkowa powierzchni jest bardziej wypukła, linia szyjki przebiega faliści, powierzchnia obniża się w kierunku dystalnym
powierzchnia podniebienna:
  • powierzchnia podniebienna mniejsza od policzkowej
  • odznacza się znaczna zbieżności w kierunku szyjki
  • bruzda podłuzna dzieli powierzchnię na dwie nierówne części
  • guzek dośrodkowy jest wyższy i większy
  • część dośrodkowa jest bardziej wypukła
  • na części mezjalnej może wystepować mały, dodatkowy guzek, tzw. Carabelliego (tuberculum Carabelli)
  • linia szyjki ma kształt falisty
powierzchnia styczna:
  • powierzchnia styczna dośrodkowa ma kształt prostokąta
  • typowa wypukłośc powierzchni policzkowej i podniebiennej
  • linia szyjki przebiega łukowato, wypukłością w kierunku powierzchni żującej
powierzchnia żująca:
  • ma kształt rombu z czterema guzkami (wg wielkości): dośrodkowy podniebienny, dośrodkowy policzkowy, odśrodkowy policzkowy i odśrodkowy podniebienny
  • guzki ograniczone są bruzdami, które tworzą, nieco zniekształconą, literę H
  • w miejscu stykania się poszczególnych bruzd powstają małe dołki, w środku powstaje tzw. dołek środkowy
  • każdy guzek ma listwę środkową i listwy boczne, a pomiędzy nimi utworzone są fałdy